Wat is PCOS?
PCOS staat voor polycysteusovariumsyndroom, een hormonale aandoening waarbij de eierstokken niet goed functioneren. De naam verwijst naar de kleine cysten die zich op de eierstokken kunnen vormen — hoewel niet elke vrouw met PCOS daadwerkelijk cysten heeft. Het gaat bij PCOS in de kern om een verstoorde hormoonbalans: de aanmaak van androgenen (mannelijke geslachtshormonen) is verhoogd, en de eisprong verloopt onregelmatig of blijft soms helemaal uit.
PCOS treft naar schatting 5 tot 15 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd en is daarmee de meest voorkomende hormonale aandoening bij vrouwen. Toch zijn veel vrouwen zich niet bewust van hun PCOS, omdat de klachten sterk kunnen variëren.
Symptomen van PCOS
PCOS uit zich op verschillende manieren. Niet elke vrouw heeft alle klachten, en de ernst verschilt per persoon. De meest voorkomende symptomen zijn:
- Onregelmatige of uitblijvende menstruatie: Door de verstoorde eisprong is de menstruatiecyclus vaak langer dan normaal of geheel onregelmatig.
- Overgewicht of moeite met afvallen: Veel vrouwen met PCOS hebben insulineresistentie, waardoor het lichaam minder goed reageert op insuline. Dit maakt gewichtsbeheersing lastiger.
- Overmatige haargroei (hirsutisme): Verhoogde androgeenspiegels kunnen zorgen voor meer haargroei op het gezicht, de borst of de buik.
- Huidproblemen: Acne en een vette huid komen vaker voor bij PCOS door de verhoogde androgeenproductie.
- Haaruitval: Paradoxaal genoeg kan PCOS ook zorgen voor dunner hoofdhaar.
- Moeite met zwanger worden: Doordat de eisprong onregelmatig is of uitblijft, is de kans op een spontane zwangerschap lager.
Hoe beïnvloedt PCOS de vruchtbaarheid?
De grootste invloed van PCOS op de vruchtbaarheid zit in de verstoorde ovulatie. Een regelmatige eisprong is de basis voor een zwangerschap: zonder eisprong kan er geen eicel worden bevrucht. Bij vrouwen met PCOS is de eisprong onregelmatig, zeldzaam (oligoovulatie) of helemaal afwezig (anovulatie).
Dat maakt het lastiger om vruchtbare dagen te voorspellen via de kalender. De ovulatietest kan ook minder betrouwbaar zijn bij PCOS, omdat het LH-hormoon bij PCOS soms van nature verhoogd is — wat een vals positief resultaat kan geven. Een echografie bij de gynaecoloog geeft in zulke gevallen meer zekerheid over het moment van de eisprong.
PCOS en de menstruatiecyclus
Bij vrouwen zonder PCOS duurt de menstruatiecyclus gemiddeld 28 dagen, met een bandbreedte van 24 tot 35 dagen. Bij vrouwen met PCOS kan de cyclus veel langer zijn: 35, 60 of zelfs 90 dagen. Sommige vrouwen menstrueren slechts vier tot zes keer per jaar. Dit betekent ook dat er minder kansen per jaar zijn om zwanger te worden.
Toch hoeft een onregelmatige cyclus door PCOS niet te betekenen dat zwanger worden onmogelijk is. Met de juiste begeleiding en behandeling raken veel vrouwen met PCOS zwanger, soms zelfs zonder medische ingreep.
Zwanger worden met PCOS: wat kun je zelf doen?
Er zijn verschillende dingen die je zelf kunt doen om de kans op een zwangerschap te vergroten bij PCOS:
- Gezond gewicht bereiken: Zelfs een gewichtsverlies van vijf tot tien procent kan bij vrouwen met overgewicht en PCOS de eisprong normaliseren. Dit is een van de meest effectieve interventies.
- Bewegen: Regelmatige lichaamsbeweging verbetert de insulinegevoeligheid en kan de hormoonbalans positief beïnvloeden.
- Koolhydraatarm eten: Een voedingspatroon met minder suiker en bewerkte koolhydraten helpt de insulineresistentie te verminderen die bij veel PCOS-patiënten speelt.
- Stress verminderen: Chronische stress verstoort de hormoonbalans verder. Ontspanning, voldoende slaap en stressmanagement kunnen de cyclus verbeteren.
- Foliumzuur nemen: Start, net als alle vrouwen met een zwangerschapswens, tijdig met foliumzuur (0,4 mg per dag).
Medische behandeling van PCOS bij zwangerschapswens
Als aanpassingen in leefstijl onvoldoende helpen, zijn er medische opties. De meest gebruikte behandeling is ovulatie-inductie: het stimuleren van de eisprong met medicijnen zoals clomifeen of letrozol. Dit wordt begeleid door een gynaecoloog of vruchtbaarheidsspecialist en vergroot de kans op een regelmatige eisprong aanzienlijk.
In sommige gevallen wordt ook metformine voorgeschreven — een medicijn dat de insulineresistentie vermindert en daarmee de eisprong kan verbeteren. Bij vrouwen die niet reageren op medicijnen kan IVF (in-vitrofertilisatie) een optie zijn.
Wanneer naar de huisarts?
Vermoed je dat je PCOS hebt, of heb je een onregelmatige cyclus gecombineerd met andere klachten zoals acne, overmatige haargroei of moeite met afvallen? Ga dan naar de huisarts. Via bloedonderzoek (hormoonwaarden) en eventueel echografie kan de diagnose worden gesteld. Hoe eerder je weet wat er aan de hand is, hoe eerder je gericht kunt werken aan een zwangerschap.
Bronnen
De informatie op deze pagina is gebaseerd op richtlijnen en publicaties van betrouwbare medische organisaties: